چگونه گربه را تمیز نگه داریم؟

گربه سالم بیشتر نظافت بدنش را خودش انجام میدهد و معمولاً به حمام مکرر نیاز ندارد. سهم شما برس کشیدن مو (کوتاهموها هفتهای یک تا دو بار و موبلندها روزانه)، کوتاه کردن ناخن هر دو تا چهار هفته، بازدید چشم و گوش، مراقبت از دندانها و تمیز نگه داشتن ظرف خاک، ظرف غذا و جای خواب است.
حمام فقط وقتی لازم است که گربه به چیزی آلوده شده، خودش نمیتواند نظافت کند یا از نژادهای بیمو است. هر مادهای که روی بدن گربه بماند با لیسیدن به دهانش میرسد، پس فقط از محصولات مخصوص گربه استفاده کنید.
گربه خودش را چطور تمیز میکند
زبان گربه پوشیده از پرزهای ریز، سخت و رو به عقب است که مثل شانه عمل میکنند. گربه با لیسیدن، موی مرده، گردوخاک و بخشی از انگلهای سطحی را جدا میکند و چربی طبیعی پوست را روی موها پخش میکند.
برای صورت و پشت گوش، پنجه جلو را خیس میکند و روی آنها میکشد. این نظافت خودکار در موارد زیر کافی نیست:
- گربههای موبلند مثل پرشین که مویشان زود گره میخورد
- گربههای چاق که به پشت کمر و زیر دم دسترسی ندارند
- گربههای مسن یا مبتلا به درد مفاصل که خم شدن برایشان دردناک است
- گربههای بیمار، بهویژه با درد دهان و دندان
- نژادهای بیمو مثل اسفینکس که چربی پوستشان جذب مو نمیشود
- گربهای که به ماده سمی یا چسبناک آلوده شده و لیسیدنش خطرناک است
تغییر در عادت نظافت خودش یک علامت است. پوشش ژولیده یا چرب در گربهای که قبلاً مرتب بوده، یا لیسیدن وسواسی یک ناحیه تا حد ریختن مو، دلیلی برای مراجعه به دامپزشک است.
بیشتر بخوانید: نشانههای بیماری در گربه و زمان مراجعه به دامپزشک
برنامه نظافت گربه در یک نگاه
فاصلههای زیر تقریبیاند و به نوع مو، سن و سلامت هر گربه بستگی دارند.
| کار | فاصله معمول | نکته |
|---|---|---|
| برس کشیدن | کوتاهمو: هفتهای یک تا دو بار؛ موبلند: روزانه | در فصل ریزش مو بیشتر |
| حمام | فقط در صورت نیاز | نژادهای بیمو: هر یک تا دو هفته |
| کوتاه کردن ناخن | هر دو تا چهار هفته | ناخن گربههای مسن را زودتر بررسی کنید |
| بازدید گوش | هفتهای یک بار | تمیز کردن فقط در صورت کثیفی |
| پاک کردن اطراف چشم | در صورت نیاز | نژادهای صورتپهن: اغلب روزانه |
| مسواک زدن | ترجیحاً روزانه | دستکم چند بار در هفته |
| جمع کردن ظرف خاک | دستکم روزی یک بار | با چند گربه، بیشتر |
| تعویض کامل خاک | کلوخهشو: هر دو تا چهار هفته؛ غیرکلوخهشو: حدود هفتهای یک بار | همراه با شستن ظرف |
| شستن ظرف غذا و آب | روزانه | ظرف غذای مرطوب بعد از هر وعده |
| شستن جای خواب | هر یک تا دو هفته | در صورت وجود کک، بیشتر |
برس کشیدن موی گربه
برس کشیدن موی مرده را پیش از بلعیده شدن جمع میکند، جلوی گره خوردن را میگیرد و فرصتی برای دیدن کک، زخم یا توده روی پوست است.
ابزار مناسب
- شانه فلزی با دندانههای باز و بسته: برای همه گربهها و پیدا کردن گرهها
- برس سیمی نرم (اسلیکر): برای موی مرده لایه زیرین، با فشار کم
- برس یا دستکش لاستیکی: برای کوتاهموها
- ابزار کم کردن موی زیرین: فقط در فصل ریزش و با احتیاط، چون استفاده زیاد پوست را تحریک میکند

روش برس کشیدن
- زمانی را انتخاب کنید که گربه آرام است و جلسههای اول را به چند دقیقه محدود کنید.
- از گونهها، پشت گردن و کمر شروع کنید و در جهت رشد مو با فشار کم برس بکشید.
- در موبلندها، مو را لایهلایه کنار بزنید و از نزدیک پوست شانه کنید. پشت گوش، زیر بغل، شکم و پشت رانها بیشتر گره میخورند.
- شکم، پاها و دم را که حساسترند، بهتدریج اضافه کنید.
- پاداش بدهید و پیش از کلافه شدن گربه کار را تمام کنید. تکان دادن تند دم و خواباندن گوشها یعنی باید دست نگه دارید.
گرههای مو
گرههای کوچک را با انگشت و نوک شانه آرام باز کنید و در همان حال پایه گره را نگه دارید. گرههای بزرگ و فشرده را با قیچی نبرید.
پوست گربه نازک است و به داخل گره کشیده میشود، برای همین بریدن ناخواسته آن رایج است. این گرهها را آرایشگر حیوانات یا دامپزشک با ماشین اصلاح جدا میکند.
گلوله مو
بیشتر موی بلعیدهشده با مدفوع دفع میشود، اما بخشی از آن ممکن است به شکل گلوله مو بالا بیاید و برس کشیدن منظم آن را کم میکند. گلوله موی گاهبهگاه رایج است، اما دامپزشکان درباره حد طبیعی آن همنظر نیستند و بعضی استفراغ مکرر را نشانه مشکل گوارشی میدانند.
اگر دفعات آن بیشتر شده، یا گربه پشت سر هم عق میزند و چیزی بیرون نمیآید، بیحال است یا بیش از یک روز غذا نمیخورد، بیدرنگ به دامپزشک مراجعه کنید. سرفه خشکی که شبیه بیرون دادن گلوله مو است، گاهی نشانه آسم است.
حمام کردن گربه
بیشتر گربههای سالم کوتاهمو بهندرت به حمام نیاز دارند و حمام بیدلیل، چربی طبیعی پوست را از بین میبرد. حمام در این موارد منطقی است:
- آلودگی مو به چیزی که نباید لیسیده شود، مثل روغن، رنگ یا مواد شوینده
- مدفوع چسبیده به زیر دم که با پاک کردن موضعی تمیز نمیشود
- گربه چاق، مسن یا بیماری که خودش نظافت نمیکند
- نژادهای بیمو مثل اسفینکس، معمولاً هر یک تا دو هفته و بسته به چربی پوست
- شامپوی دارویی، فقط با تجویز دامپزشک
مورد اضطراری: اگر گرده یا بخشی از گل سوسن (لیلیوم) یا سوسن روز (همروکالیس) روی موی گربه نشسته، فوراً آن را با آب و پارچه مرطوب پاک کنید و بدون صبر برای بروز علائم، گربه را نزد دامپزشک ببرید.
حتی مقدار کمی از این گیاهان میتواند باعث نارسایی کلیه شود. آلودگی به ضدیخ، سموم و مواد شیمیایی هم همین حکم را دارد.
مراحل حمام کردن گربه
- وسایل را آماده کنید: شامپوی مخصوص گربه، دو حوله، لیوان یا دوش دستی ملایم و یک حوله در کف لگن تا پای گربه لیز نخورد.
- پیش از حمام مو را برس بکشید و ناخنها را کوتاه کنید. آب گرهها را سفتتر میکند.
- اتاق را گرم و در را بسته نگه دارید. گربه خیس زود گرمای بدنش را از دست میدهد.
- از آب ولرم و کمعمق استفاده کنید و دمای آن را با مچ دست امتحان کنید. لگن را پیش از آوردن گربه پر کنید، چون صدای شیر آب بسیاری از گربهها را میترساند.
- بدن را از گردن به پایین خیس کنید و آب را روی سر، گوشها، چشمها و بینی نریزید. صورت را فقط با پارچه مرطوب پاک کنید.
- شامپو را کم بزنید و کاملاً آبکشی کنید. شامپوی باقیمانده پوست را تحریک میکند و لیسیده میشود.
- خوب خشک کنید. آب را با فشار حوله بگیرید، سشوار را فقط با کمترین حرارت به کار ببرید و گربه را تا خشک شدن کامل در اتاق گرم نگه دارید.
اگر گربه بهشدت مقاومت میکند یا از ترس با دهان باز نفس میکشد، حمام را متوقف کنید. بچهگربههای خیلی کوچک را به جای حمام با پارچه ولرم تمیز و بلافاصله خشک کنید.
کوتاه کردن ناخن گربه
بیشتر گربههای آپارتمانی هر دو تا چهار هفته به کوتاه کردن ناخن نیاز دارند. نشانه سادهاش این است که ناخنها به پرز فرش، پتو یا مبل گیر کنند.
ناخن گربههای مسن ضخیمتر میشود و گاهی آنقدر خم میشود که در بالشتک پنجه فرو میرود. ناخن کوچک داخلی پای جلو را هم که با زمین تماس ندارد، مرتب بررسی کنید.
هر ناخن بخشی زنده با رگ و عصب دارد که در ناخن روشن صورتی دیده میشود و بریدنش دردناک است.
- از ناخنگیر مخصوص حیوانات استفاده کنید؛ ناخنگیر انسان ناخن را له میکند.
- گربه را روی پای خود بنشانید یا اگر آرام نمیماند، در حوله بپیچید و فقط یک پا را بیرون بگذارید.
- روی بالشتک پنجه کمی فشار دهید تا ناخن بیرون بیاید.
- فقط نوک تیز و خمیده را با فاصله از بخش صورتی ببرید. در ناخنهای تیره هر بار مقدار خیلی کمی ببرید.
- در گربههای حساس، هر روز یکی دو ناخن کافی است.

یک اسکرچر محکم و بلند هم لازم است؛ گربه با خراشیدن، لایه کهنه ناخن را جدا میکند.
تمیز کردن چشم و گوش گربه
چشمها
ترشح کم و شفاف یا قهوهای خشک در گوشه چشم طبیعی است. آن را با پنبهای که با آب جوشیده ولرم یا سرم استریل مرطوب شده، از گوشه داخلی به بیرون پاک کنید و برای هر چشم پنبه جدا بردارید.
در نژادهای صورتپهن مثل پرشین، اشکریزش و لکه زیر چشم رایج است و پاک کردن روزانه و خشک نگه داشتن چینهای کنار بینی لازم است.
ترشح زرد، سبز یا غلیظ، قرمزی، نیمهبسته بودن چشم یا مالیدن مداوم آن نیاز به معاینه دارد. هیچ قطرهای را بدون تجویز دامپزشک در چشم گربه نریزید.
گوشها
گوش گربه سالم معمولاً به شستوشو نیاز ندارد. هفتهای یک بار داخل لاله گوش را نگاه کنید؛ پوست باید صورتی کمرنگ و بدون بوی بد باشد. جرم بخش قابل مشاهده را با پنبه و محلول شستوشوی گوش مخصوص گربه پاک کنید.
- گوشپاککن پنبهای را داخل مجرا نکنید؛ جرم را به عمق میراند و ممکن است به پرده گوش آسیب بزند.
- از الکل، آب اکسیژنه و روغن استفاده نکنید.
- ترشح قهوهای تیره شبیه تفاله قهوه، خاراندن گوش، تکان دادن سر یا بوی بد میتواند نشانه کنه گوش یا عفونت باشد. در این حالت، پیش از هر تمیزکاری دامپزشک باید گوش را معاینه کند.
بهداشت دهان و دندان گربه
به گزارش مرکز سلامت گربه دانشگاه کرنل، ۵۰ تا ۹۰ درصد گربههای بالای چهار سال به نوعی بیماری دندان یا لثه دچارند. چون گربه درد را پنهان میکند، این بیماریها اغلب دیر دیده میشوند.
پلاک نرم روی دندان اگر برداشته نشود، به مرور به جرم سفتی تبدیل میشود که با مسواک پاک نمیشود. مسواک زدن روزانه مؤثرترین روش خانگی است. فقط از خمیر دندان مخصوص حیوانات استفاده کنید؛ خمیر دندان انسان فلوراید و مواد کفزا دارد و گربه آن را قورت میدهد.
- چند روز اول فقط لب را بالا بزنید، دندانها را لمس کنید و پاداش بدهید.
- بگذارید گربه کمی خمیر دندان مخصوص را از روی انگشتتان بلیسد.
- با انگشتپوش یا مسواک کوچک و نرم، سطح بیرونی دندانها، بهویژه دندانهای عقب و نیش، را در امتداد خط لثه تمیز کنید و مدت را بهتدریج بیشتر کنید.
خوراکیهای دندانی دارای تأییدیه شورای سلامت دهان حیوانات (VOHC) کمک میکنند، اما جایگزین مسواک نیستند. جرم سفت فقط با جرمگیری در کلینیک و زیر بیهوشی عمومی برداشته میشود. بوی بد دهان، قرمزی لثه، آبریزش یا جویدن با یک طرف دهان دلیل معاینه است.
نظافت ناحیه زیر دم و پنجهها
در گربههای موبلند، مدفوع ممکن است به موی زیر دم بچسبد. آن را با پارچه مرطوب پاک کنید و اگر تکرار میشود، اصلاح بهداشتی موهای این ناحیه توسط آرایشگر یا دامپزشک کمک میکند.
چسبیدن مکرر مدفوع در گربه کوتاهمو معمولاً به اسهال، چاقی یا درد مفاصل برمیگردد و علتش باید بررسی شود.
گربه پنجههایش را میلیسد، پس هر چه روی کف خانه باشد به دهانش میرسد. بعد از شستن زمین با شوینده، تا خشک شدن کامل گربه را دور نگه دارید. پنجه آلوده به ماده شیمیایی را با آب ولرم بشویید و با دامپزشک مشورت کنید.
پیش از خرید ضدعفونیکننده کف، برچسب آن را بخوانید. بعضی ضدعفونیکنندههای رایج خانگی کلروزایلنول یا ترکیبات فنلی دیگر دارند که حتی مقدار کمشان برای گربه خطرناک است.
بهداشت ظرف خاک گربه
گربهها به تمیزی جای دستشویی حساساند و ظرف کثیف یکی از دلایل رایج ادرار یا مدفوع کردن بیرون از ظرف است.
تعداد و محل ظرف
- به تعداد گربهها بهاضافه یک ظرف خاک داشته باشید؛ برای یک گربه دو ظرف.
- ظرف باید آنقدر بزرگ باشد که گربه راحت در آن بچرخد؛ معمولاً حدود یکونیم برابر طول بدن او.
- جای ظرف آرام و دور از ظرف غذا و آب و دستگاههای پرسروصدا باشد.
- بیشتر گربهها خاک بدون بو و دانهریز را ترجیح میدهند و ممکن است از خاک معطر و خوشبوکننده دوری کنند.
جمعآوری روزانه و تعویض کامل خاک
مدفوع و کلوخههای ادرار را دستکم روزی یک بار جمع کنید و کمی خاک تازه اضافه کنید. تعویض کامل خاک در نوع کلوخهشو معمولاً هر دو تا چهار هفته و در نوع غیرکلوخهشو حدود هفتهای یک بار لازم است و با چند گربه، زودتر.
ظرف را با آب گرم و مایع ظرفشویی ملایم و بدون عطر بشویید و خشک کنید. ظرف پلاستیکی خیلی خراشیده را که بو را نگه میدارد، عوض کنید.
از شویندههای آمونیاکدار و ضدعفونیکنندههای فنلی استفاده نکنید. بوی آمونیاک شبیه ادرار است و اگر با آن لکه ادرار روی زمین را پاک کنید، ممکن است گربه دوباره همانجا ادرار کند.
سفیدکننده (وایتکس) را هرگز روی ظرف کثیف یا خاک ادراری نریزید. آمونیاک ادرار با سفیدکننده گاز کلرامین میسازد که چشم و مجاری تنفسی را آزار میدهد. اگر ضدعفونی لازم است، ظرف را اول کامل بشویید و بعد خوب آبکشی کنید.
ظرف خاک و توکسوپلاسموز
توکسوپلاسما انگلی است که گربه آلوده ممکن است با مدفوع دفع کند. تخمهای آن تا یک تا پنج روز پس از دفع آلودهکننده نمیشوند؛ به همین دلیل مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC) تمیز کردن روزانه ظرف خاک را توصیه میکند.
زنان باردار و افراد با ایمنی ضعیف بهتر است این کار را به دیگری بسپارند یا با دستکش یکبارمصرف انجام دهند و بعد دستها را با آب و صابون بشویند. گربهای که فقط در خانه است و گوشت خام نمیخورد، کمتر در معرض این انگل است.
بیشتر بخوانید: اصول نگهداری از گربه در خانه
تمیز نگه داشتن ظرف غذا، آب و جای خواب
ظرف غذا و آب را هر روز با آب گرم و مایع ظرفشویی بشویید و ظرف غذای مرطوب را بعد از هر وعده، چون غذای مرطوب در دمای اتاق محیط رشد باکتری است. ظرف فلزی ضدزنگ یا سرامیکی راحتتر تمیز میشود.
ظرف پلاستیکی خراش برمیدارد و بعضی دامپزشکان آن را با جوش چانه گربه مرتبط میدانند، هرچند این ارتباط قطعی نیست. فیلتر آبخوری فوارهای را طبق دستور سازنده عوض کنید. بستر گربه را هر یک تا دو هفته با آب گرم و شوینده بدون عطر بشویید و جای خوابش را مرتب جارو کنید.
پیشگیری از کک و انگلها
حتی گربهای که بیرون نمیرود ممکن است کک بگیرد. هنگام برس کشیدن، کمر نزدیک دم و زیر گردن را نگاه کنید. دانههای ریز سیاهی که روی دستمال سفید مرطوب قرمز مایل به قهوهای میشوند، مدفوع ککاند.
شانه کک با دندانههای خیلی ریز برای پیدا کردن کک مفید است. بعد از هر بار کشیدن، آن را در کاسهای آب و مایع ظرفشویی فرو کنید تا ککها غرق شوند و دوباره نپرند. این کار فقط مکمل درمان است، چون بیشتر جمعیت کک به شکل تخم و لارو در خانه است.
داروی ضدکک و ضدانگل را فقط با تجویز دامپزشک به کار ببرید. محصولات ضدکک سگ را هرگز برای گربه استفاده نکنید؛ بسیاری از آنها پرمترین دارند که برای گربه بهشدت سمی است.
مواد بهداشتی مناسب و نامناسب برای گربه
کبد گربه توان کمتری برای تجزیه برخی ترکیبات، از جمله فنلها و بسیاری از ترکیبات روغنهای معطر، دارد و گربه هر چه روی مویش باشد، با لیسیدن میبلعد.
| ماده | وضعیت | توضیح |
|---|---|---|
| شامپوی مخصوص گربه | مناسب | متناسب با pH و حساسیت پوست گربه |
| شامپوی انسان و شامپوی بچه | نامناسب | pH متفاوت؛ ممکن است پوست را خشک و تحریک کند |
| محصولات ضدکک سگ | خطرناک | ممکن است پرمترین داشته باشند که برای گربه سمی است |
| روغنهای معطر (درخت چای، اکالیپتوس، نعناع، مرکبات) | خطرناک | از پوست جذب و با لیسیدن بلعیده میشوند؛ پخش آنها در هوا هم میتواند مشکلساز باشد |
| ضدعفونیکنندههای فنلی و شویندههای تند | نامناسب | سمی یا آزارنده؛ شوینده خانگی را با آبکشی کامل به کار ببرید |
| دستمال مرطوب انسان و ژل الکلی | نامناسب | عطر و الکل پوست را تحریک میکنند |
| دستمال مرطوب بدون عطر مخصوص حیوانات | مناسب | برای تمیز کردن موضعی |
| خمیر دندان انسان | نامناسب | فلوراید و مواد کفزا دارد |
نشانههایی که بررسی دامپزشک لازم دارند
جدول زیر برای تشخیص اولیه است و جای معاینه را نمیگیرد.
| نشانه | علتهای محتمل | اقدام |
|---|---|---|
| پوشش ژولیده یا چرب در گربهای که قبلاً مرتب بوده | درد، چاقی، بیماری دهان و دندان، بیماری عمومی، کهولت | معاینه دامپزشکی |
| لیسیدن بیش از حد و ریختن مو به شکل لکهای | کک، حساسیت پوستی یا غذایی، استرس، درد در همان ناحیه | معاینه برای انگل و حساسیت |
| شوره زیاد | هوای خشک زمستان، چاقی، تغذیه نامناسب، بیماری پوستی | اگر با برس کشیدن بهتر نشد، معاینه |
| ترشح زرد یا سبز چشم | عفونت، زخم قرنیه، جسم خارجی | مراجعه در همان روز |
| بوی بد دهان، آبریزش، دشواری جویدن | بیماری لثه، تحلیل دندان، زخم دهان | معاینه دهان و دندان |
| عق زدن مکرر بدون خروج گلوله مو، همراه با بیحالی یا بیاشتهایی | انسداد گوارشی، آسم، بیماری گوارشی | مراجعه فوری |
| آلودگی مو به گرده گل سوسن، ضدیخ، رنگ یا مواد شیمیایی | خطر مسمومیت با لیسیدن | پاک کردن فوری و مراجعه فوری |
| توده، زخم یا تغییر رنگ پوست هنگام برس کشیدن | عفونت، آبسه، تومور | معاینه |
سوالات متداول
هر چند وقت یک بار باید گربه را حمام کرد؟
بیشتر گربههای سالم کوتاهمو به حمام منظم نیاز ندارند. موبلندها فقط وقتی مو کثیف یا چرب شده و نژادهای بیمو معمولاً هر یک تا دو هفته حمام لازم دارند. حمام بیش از حد پوست را خشک میکند.
چرا گربه من دیگر خودش را تمیز نمیکند؟
کم شدن نظافت معمولاً دلیل مشخصی دارد. درد دهان و دندان، درد مفاصل بهویژه در گربههای مسن، چاقی، تب یا بیماریهای عمومی از علتهای رایج آناند. این تغییر را جدی بگیرید و گربه را برای معاینه ببرید.
آیا گربهای که از خانه بیرون نمیرود هم کک میگیرد؟
بله، احتمالش کمتر است ولی صفر نیست. کک ممکن است با کفش و لباس، حیوان دیگر یا از راهپله مشترک وارد خانه شود. خاراندن مداوم و دانههای سیاه لای مو از نشانههای آناند و درمان باید به تجویز دامپزشک باشد.
اگر هنگام کوتاه کردن ناخن، بخش زنده ناخن بریده شد چه کنیم؟
پودر بندآورنده خون مخصوص حیوانات یا کمی نشاسته ذرت را چند ثانیه روی نوک ناخن فشار دهید. معمولاً خونریزی در چند دقیقه بند میآید. اگر ادامه داشت یا پنجه ورم کرد، با دامپزشک مشورت کنید و دفعه بعد مقدار کمتری ببرید.
گربهای را که از آب میترسد چطور تمیز کنیم؟
در بیشتر موارد حمام کامل لازم نیست. برس کشیدن منظم، پاک کردن موضعی با پارچه یا دستمال مرطوب بدون عطر مخصوص حیوانات و اصلاح موی زیر دم در موبلندها بیشتر نیازها را برطرف میکند. حمام ضروری را به آرایشگر حیوانات یا کلینیک بسپارید.
جمعبندی
گربه سالم بیشتر نظافت را خودش انجام میدهد و کار شما کامل کردن آن با برس، ناخنگیر، مسواک، بازدید چشم و گوش و ظرف خاک و ظرف غذای تمیز است. حمام فقط در موارد لازم انجام شود.
از محصولات ضدکک سگ، روغنهای معطر و شویندههای تند دوری کنید، چون هر چه روی مو بماند بلعیده میشود. تغییر در عادت نظافت و آلودگی مو به ماده سمی، دلیل مراجعه به دامپزشک است.


