چگونه از بچهگربه مراقبت کنیم؟

مراقبت از بچهگربه به سن او بستگی دارد، اما چهار اصل در همه سنین ثابت است: گرمای کافی، تغذیه درست، برنامه منظم واکسن و ضدانگل، و محیطی امن برای بازی و انس گرفتن با انسان. به بچهگربه در هیچ سنی شیر گاو ندهید، چون معمولاً باعث اسهال و کمآبی خطرناک میشود.
بچهگربه بیمادر زیر ۴ هفته به گرمای مصنوعی، شیرخشک مخصوص بچهگربه در فاصلههای ۲ تا ۴ ساعته و کمک برای دفع ادرار و مدفوع نیاز دارد. بچهگربه بزرگتر به غذای مخصوص رشد، ظرف خاک، اسباببازی و خانهای بدون خطر سقوط و مسمومیت نیاز دارد.
ضدانگل معمولاً از حدود ۳ هفتگی و واکسن از ۶ تا ۸ هفتگی شروع میشود، ولی زمانبندی دقیق را دامپزشک تعیین میکند.
اول سن بچهگربه را تشخیص دهید
نوع غذا، فاصله وعدهها و زمان واکسن به سن بچهگربه بستگی دارد. اگر سن او را نمیدانید، از جدول زیر برای تخمین اولیه کمک بگیرید. وزنها تقریبیاند و با نژاد و تغذیه فرق میکنند.
| سن تقریبی | نشانههای ظاهری | وزن تقریبی | نیاز اصلی |
|---|---|---|---|
| هفته اول | چشمها بسته، گوشها تاشده، فقط میخزد | حدود ۱۰۰ تا ۲۵۰ گرم | گرمای مداوم، شیر در فاصلههای کوتاه، تحریک دفع |
| ۱ تا ۲ هفته | چشمها معمولاً بین روز ۷ تا ۱۴ باز میشوند و آبیاند | حدود ۲۵۰ تا ۳۵۰ گرم | گرما، شیر شبانهروزی، تحریک دفع |
| ۳ تا ۴ هفته | گوشها ایستاده، دندانهای جلو بیرون میآیند، راه رفتن لرزان | حدود ۳۵۰ تا ۵۵۰ گرم | آشنایی با ظرف خاک و غذای نرم |
| ۵ تا ۶ هفته | دویدن، بازی و کنجکاوی زیاد | حدود ۵۵۰ تا ۷۵۰ گرم | ادامه از شیر گرفتن و اجتماعی شدن |
| ۷ تا ۸ هفته | رنگ چشم کمکم تغییر میکند، غذای جامد میخورد | حدود ۷۵۰ گرم تا ۱ کیلوگرم | غذای مخصوص بچهگربه، اولین واکسن |

برای بچهگربه بزرگتر یک قاعده سرانگشتی کاربرد دارد: تا حدود ۵ ماهگی، به ازای هر ماه سن حدود ۴۵۰ گرم وزن. پس بچهگربه حدود ۱٫۳۵ کیلویی احتمالاً ۳ ماهه است. این قاعده در نژادهای درشت دقیق نیست و دامپزشک با معاینه دندانها سن را دقیقتر تخمین میزند.
اگر بچهگربه را در خیابان پیدا کردهاید
تنها بودن بچهگربه همیشه به معنی بیمادر بودن او نیست. گربه مادر برای پیدا کردن غذا ساعتها لانه را ترک میکند و ممکن است با دیدن انسان برنگردد، و بچهگربهای که پیش مادر بماند شانس بیشتری برای سالم ماندن دارد.
- اگر بچهگربهها تمیز، گرم، ساکت و کنار هم هستند، چند ساعت از فاصله دور مراقب باشید تا مادر برگردد.
- اگر بچهگربه سرد است، در خیابان یا زیر باران است، زخمی است یا بیوقفه ناله میکند، مداخله لازم است.
- بچهگربهای را که برمیدارید، اول گرم کنید و در اولین فرصت نزد دامپزشک ببرید. تا آن زمان او را از گربههای دیگر خانه جدا نگه دارید.
گرما؛ اولین نیاز بچهگربه نوزاد
بچهگربه تا حدود ۳ هفتگی نمیتواند دمای بدن خود را تنظیم کند و به گرمای بدن مادر وابسته است. سرما از جدیترین خطرهای این دوره است، چون بدن سرد شیر را هضم نمیکند و قند خون بهسرعت افت میکند.
برای بچهگربه بیمادر، دمای لانه در هفته اول حدود ۲۹ تا ۳۲ درجه سانتیگراد باشد. هر هفته حدود ۲ تا ۳ درجه کمترش کنید تا از هفته چهارم به حدود ۲۴ درجه و بعد به دمای معمول اتاق برسد.
یک جعبه مقوایی با کف پوشیده از حوله کافی است. پد گرمایی یا بطری آب گرم را کاملاً در پارچه بپیچید و فقط زیر نیمی از لانه بگذارید تا بچهگربه بتواند از گرما دور شود. لانه را از بخاری، کولر و آفتاب مستقیم دور نگه دارید.
به بچهگربه سرد و بیحال شیر ندهید. اول او را آرام و بهتدریج گرم کنید، مثلاً در حوله و کنار بدن خودتان، و همزمان نزد دامپزشک ببرید. شیر دادن در این حالت میتواند باعث استفراغ و ورود شیر به ریه شود.
تغذیه بچهگربه در هر سن
بچهگربهای که مادر دارد
شیر مادر سالم بهترین غذای بچهگربه در هفتههای اول است. آغوز، یعنی شیر روزهای اول، آنتیبادیهایی دارد که از او در برابر بیماریها محافظت میکند.
در این دوره به مادر غذای کافی، معمولاً غذای مخصوص بچهگربه، و آب تازه بدهید و لانه را آرام نگه دارید. اگر وزن یکی از بچهها بالا نمیرود، با دامپزشک درباره تغذیه کمکی مشورت کنید.
شیر دادن به بچهگربه بیمادر
بچهگربه بیمادر فقط باید شیرخشک مخصوص بچهگربه بخورد. فاصله وعدهها تقریباً اینگونه است:
- در ۱۰ روز اول: هر ۲ تا ۳ ساعت، شب و روز
- تا ۳ هفتگی: هر ۳ تا ۴ ساعت
- از ۳ تا ۴ هفتگی: هر ۴ تا ۶ ساعت
مقدار هر وعده را طبق دستور روی بسته و بر اساس وزن تنظیم کنید. مراحل شیر دادن:
- مطمئن شوید بچهگربه گرم است. بچهگربه سرد را اول گرم کنید.
- شیر را تازه و طبق دستور بسته آماده کنید و شیشه را بعد از هر بار استفاده بشویید. برای مقویتر شدن شیر پودر اضافه نریزید؛ شیر غلیظ و پرخوری از علتهای رایج اسهال در بچهگربه شیشهای است.
- دمای شیر را امتحان کنید. چند قطره از آن روی مچ دست باید گرم حس شود، نه داغ. شیشه وارونه هم باید قطرهقطره بچکد، نه جاری شود؛ سوراخ بزرگ سرشیشه خطر ورود شیر به ریه را بالا میبرد.
- بچهگربه را روی شکم بگذارید. او را روی حوله و با سر کمی رو به بالا نگه دارید، شبیه شیر خوردن از مادر. هرگز او را مثل نوزاد انسان به پشت نخوابانید، چون شیر ممکن است وارد ریه شود.
- بگذارید خودش بمکد. شیشه را فشار ندهید. اگر شیر از بینی بیرون آمد، شیر دادن را متوقف کنید و با دامپزشک مشورت کنید.
- ادرار و مدفوع را تحریک کنید. روش آن در بخش بعد آمده است.
- وزن را ثبت کنید. بچهگربه را هر روز در ساعت ثابت با ترازوی آشپزخانه وزن کنید. بچهگربه سالم معمولاً روزانه حدود ۱۰ تا ۱۵ گرم اضافه میکند.

به بچهگربه شیر گاو ندهید
به بچهگربه شیر گاو ندهید، چه خام، چه جوشیده، چه پاستوریزه و چه رقیقشده با آب. پروتئین و چربی شیر گاو از شیر گربه مادر کمتر است و لاکتوز یا قند شیر آن معمولاً در بچهگربه اسهال ایجاد میکند.
بدن بچهگربه ذخیره آب کمی دارد و اسهال در چند ساعت میتواند به کمآبی خطرناک برسد. شیر بز و شیرخشک نوزاد انسان هم جایگزین شیرخشک مخصوص بچهگربه نیستند. اگر همان لحظه به شیرخشک مخصوص دسترسی ندارید، بچهگربه را گرم نگه دارید و از دامپزشک راهنمایی بگیرید.
در بزرگسالی هم شیر گاو لازم نیست. بسیاری از گربهها بعد از دوره شیرخوارگی توانایی هضم لاکتوز را از دست میدهند و نوشیدنی اصلی گربه آب تازه است.
از شیر گرفتن و شروع غذای جامد
از شیر گرفتن معمولاً از حدود ۳ تا ۴ هفتگی شروع و تا ۶ تا ۸ هفتگی کامل میشود. در شروع، غذای مرطوب مخصوص بچهگربه را با کمی شیرخشک مخصوص یا آب گرم به شکل فرنی رقیق درآورید و در ظرفی کمعمق بگذارید.
بازی کردن با غذا در روزهای اول طبیعی است. بهتدریج مایع را کم کنید، غذای خشک را در ابتدا خیسشده بدهید و ظرف آب تازه را همیشه در دسترس بگذارید.
غذای بچهگربه بعد از ۸ هفتگی
بچهگربه به پروتئین و انرژی بیشتری از گربه بالغ نیاز دارد و غذای کامل «مخصوص بچهگربه» یا «مخصوص رشد» این نیاز را پوشش میدهد. چون معدهاش کوچک است، سهم روزانه را در چند وعده بدهید:
| سن | تعداد وعده معمول در روز | نوع غذا |
|---|---|---|
| ۲ تا ۳ ماه | ۴ وعده | غذای مرطوب یا خشک خیسشده مخصوص بچهگربه |
| ۳ تا ۶ ماه | ۳ تا ۴ وعده | غذای مخصوص بچهگربه، مرطوب یا خشک |
| ۶ تا ۱۲ ماه | ۲ تا ۳ وعده | غذای مخصوص بچهگربه |
| بعد از حدود ۱ سالگی | معمولاً ۲ وعده | تغییر تدریجی به غذای گربه بالغ |
در همین ماهها هم غذای مرطوب و هم خشک، با چند طعم مختلف، به بچهگربه بدهید. ترجیح بافت غذا زود شکل میگیرد و گربهای که فقط یک نوع غذا خورده، ممکن است در بزرگسالی نوع دیگر را نپذیرد؛ این مشکل وقتی جدی میشود که دامپزشک غذای درمانی تجویز کند. غذای سگ هم برای گربه کامل نیست.
هر تغییر غذا را در حدود یک هفته و با مخلوط کردن تدریجی انجام دهید. این خوراکیها برای گربه سمیاند و بچهگربه به دلیل وزن کم زودتر آسیب میبیند:
- پیاز، سیر، تره، موسیر و غذاهای پختهشده با آنها، حتی به شکل پودر
- شکلات، قهوه و نوشیدنیهای کافئیندار
- انگور و کشمش
- نوشیدنی الکلی و خمیر خام حاوی مخمر
- استخوان پخته، که ممکن است خرد شود و به روده آسیب بزند
بیشتر بخوانید: گربه چه غذایی باید بخورد؛ انواع غذا، مقدار وعدهها و خوراکیهای ممنوع
تحریک ادرار و مدفوع و آموزش ظرف خاک
بچهگربه تا حدود ۳ تا ۴ هفتگی نمیتواند بهتنهایی ادرار و مدفوع کند و مادر با لیسیدن این کار را برایش انجام میدهد. برای بچهگربه بیمادر، بعد از هر وعده شیر، ناحیه تناسلی و مقعد را با پنبه یا دستمال نرم خیس از آب ولرم بهآرامی ماساژ دهید.
ادرار معمولاً در هر وعده انجام میشود و باید کمرنگ باشد؛ ادرار زرد پررنگ میتواند نشانه کمآبی باشد. اگر بیش از حدود یک روز مدفوع نکرده است، با دامپزشک مشورت کنید.
از حدود ۳ تا ۴ هفتگی، ظرف خاکی کمعمق با دیواره کوتاه در لانه بگذارید و بچهگربه را بعد از غذا و خواب داخل آن بگذارید. بیشتر بچهگربهها سریع یاد میگیرند.
چون بچهگربههای خیلی کوچک گاهی خاک را میخورند، بعضی دامپزشکان در هفتههای اول خاک غیرکلوخهای را ترجیح میدهند. ظرف را دور از غذا و آب بگذارید و هر روز تمیز کنید.
واکسن و ضدانگل بچهگربه
برنامه واکسن و ضدانگل را دامپزشک بر اساس سن، سلامت، سابقه مادر و شیوه زندگی بچهگربه تعیین میکند. جدول زیر برنامه رایج بر اساس راهنمای انجمن جهانی دامپزشکی حیوانات کوچک (WSAVA)، راهنمای AAHA و AAFP و توصیههای انگلشناسی ESCCAP و CAPC است. سنها تقریبیاند و برنامه کلینیکها کمی فرق دارد.
| سن معمول | اقدام | توضیح |
|---|---|---|
| از حدود ۳ هفتگی | شروع ضدانگل کرمهای رودهای | کرم گرد میتواند از راه شیر مادر منتقل شود؛ مادر هم همزمان درمان میشود |
| هر ۲ هفته تا حدود ۸ یا ۹ هفتگی | تکرار ضدانگل | تا حدود ۲ هفته بعد از کامل شدن از شیر گرفتن |
| ۶ تا ۸ هفتگی | اولین نوبت واکسن سهگانه | پانلکوپنی، ویروس هرپس (رینوتراکئیت) و کالیسیویروس |
| هر ۳ تا ۴ هفته | تکرار واکسن سهگانه | آخرین نوبت در ۱۶ هفتگی یا بعد از آن |
| از ۸ هفتگی | آزمایش و واکسن لوسمی گربه (FeLV) با صلاحدید دامپزشک | دو نوبت با فاصله ۳ تا ۴ هفته، پس از آزمایش خون |
| ۱۲ تا ۱۶ هفتگی | واکسن هاری | در ایران که هاری وجود دارد، جزو واکسنهای معمول است |
| ماهانه تا ۶ ماهگی | ادامه ضدانگل | بعد از آن بر اساس شیوه زندگی گربه |
| حدود ۶ ماهگی، یا ۱ سال بعد از آخرین نوبت | یادآور واکسن سهگانه | WSAVA یادآور در ۲۶ هفتگی را پیشنهاد میکند و برخی دامپزشکان ۱ سال بعد را انتخاب میکنند؛ یادآور هاری معمولاً ۱ سال بعد از نوبت اول است |
دلیل تکرار واکسن، آنتیبادیهای شیر مادر است که مدتی از بچهگربه محافظت میکنند، اما اثر واکسن را هم خنثی میکنند و زمان از بین رفتنشان در هر بچهگربه فرق دارد. اگر بچهگربه بعد از ۱۶ هفتگی و بدون سابقه واکسن به خانه آمده، دامپزشک معمولاً دو نوبت با فاصله ۳ تا ۴ هفته تزریق میکند.
- واکسن فقط به بچهگربه سالم تزریق میشود و در صورت اسهال، تب یا عطسه ممکن است عقب بیفتد.
- تا کامل شدن نوبتها، بچهگربه را با گربههای ناشناس در تماس قرار ندهید و بعد از دست زدن به گربههای خیابانی دستهایتان را بشویید.
- نوع و مقدار داروی ضدانگل را فقط دامپزشک و بر اساس وزن تعیین میکند. ضدکک سگ را برای گربه استفاده نکنید؛ بعضی از آنها پرمترین دارند که برای گربه بسیار سمی است. بسیاری از ضدککها هم برای بچهگربه زیر سن یا وزن مشخصی مجاز نیستند.
عقیمسازی بچهگربه
گربه ماده ممکن است از ۴ ماهگی فحل و از حدود ۵ ماهگی باردار شود. به همین دلیل، انجمنهای دامپزشکی از جمله AAFP عقیمسازی تا حدود ۵ ماهگی را توصیه میکنند. این کار در مادهها خطر تومور پستان را کم میکند و در نرها از اسپری کردن ادرار میکاهد. زمان دقیق را دامپزشک تعیین میکند.
اجتماعی کردن و رفتار بچهگربه
مهمترین دوره اجتماعی شدن بچهگربه بین حدود ۲ تا ۷ هفتگی است. بچهگربهای که در این دوره با ملایمت لمس شود، صداهای خانه را بشنود و با آدمهای مختلف آشنا شود، معمولاً گربهای آرامتر میشود. بعد از این سن هم تجربههای مثبت و تدریجی به انس گرفتن او کمک میکند.
- هر روز چند بار کوتاه، پنجهها، گوشها و دهانش را آرام لمس کنید تا کوتاه کردن ناخن و معاینه بعدها آسان باشد.
- باکس حمل را در خانه باز بگذارید تا برایش جای آشنایی شود.
- با دست با بچهگربه بازی نکنید، وگرنه گاز گرفتن و چنگ زدن به عادت تبدیل میشود. از اسباببازی چوبدار و توپ استفاده کنید.
- اگر گاز گرفت، بازی را متوقف کنید و توجهش را به اسباببازی برگردانید. تنبیه بدنی او را میترساند.
- از ابتدا یک اسکرچر محکم بگذارید و استفاده از آن را با نوازش یا خوراکی تشویق کنید.
بیشتر بخوانید: چرا بازی کردن برای گربه مهم است
خانه را برای بچهگربه امن کنید
بچهگربه کنجکاو است و هر چیزی را امتحان میکند. پیش از آوردن او به خانه، این خطرها را برطرف کنید:
- پنجره و بالکن: سقوط از ارتفاع در آپارتمانها شایع است. پنجره و بالکن را با توری محکم ببندید؛ توری معمولی پشهگیر کافی نیست.
- نخ و کش: نخ، کاموا، کش مو و نخ دندان اگر بلعیده شوند، ممکن است روده را درگیر کنند و به جراحی برسند. اسباببازی نخدار را بعد از بازی جمع کنید.
- سیم برق: بچهگربهها در دوره دندان درآوردن سیمها را میجوند. سیمها را جمع کنید یا بپوشانید.
- گیاهان سمی: همه گونههای لیلیوم و همروکالیس (سوسن یکروزه) برای گربه بسیار سمیاند و حتی مقدار کمی از برگ، گرده یا آب گلدان آنها میتواند باعث نارسایی کلیه شود.
- دارو و مواد شیمیایی: به بچهگربه هیچ داروی انسانی ندهید؛ استامینوفن حتی در مقدار کم برای گربه سمی است. داروها، شویندهها و سم حشرات را دور از دسترس بگذارید.
- نفتالین: گلولههای نفتالینِ لای لباسها که در خیلی از خانهها رایج است، برای گربه سمی است و گربه از سگ به آن حساستر است. آن را از کمدهایی که بچهگربه به آنها راه دارد جمع کنید.
- لباسشویی و درها: پیش از روشن کردن لباسشویی یا بستن در، جای بچهگربه را بررسی کنید.
نظافت بچهگربه
بچهگربه سالم معمولاً خودش را تمیز نگه میدارد و به حمام منظم نیاز ندارد. اگر بچهگربه زیر حدود ۸ هفته کثیف شد، فقط همان قسمت را با پارچه خیس و ولرم تمیز و فوراً خشک کنید، چون خیس ماندن بدنش را سرد میکند. برای حمام ضروری، شامپوی مخصوص گربه و اتاق گرم لازم است و باید کامل خشک شود.
برس زدن منظم بچهگربه را به لمس عادت میدهد. ناخنها را فقط از نوک سفید کوتاه کنید، نه از قسمت صورتی که رگ دارد. برای مسواک زدن فقط از خمیردندان مخصوص گربه استفاده کنید.
دندانهای شیری معمولاً از ۳ تا ۴ ماهگی میافتند و دندانهای دائمی تا حدود ۶ تا ۷ ماهگی کامل میشوند. اگر در این ماهها نیش شیری کنار نیش دائمی ماند و دو دندان در یک جا دیدید، به دامپزشک نشان دهید. دندان شیری باقیمانده جای گیر کردن غذا و پلاک میشود و معمولاً باید کشیده شود.
بیشتر بخوانید: چگونه گربه را تمیز نگه داریم
نشانههای خطر؛ چه زمانی باید به دامپزشک مراجعه کرد
بچهگربه ذخیره انرژی و آب کمی دارد و وضعیتش در چند ساعت میتواند بدتر شود. در چند روز اول بعد از آوردن بچهگربه، او را برای معاینه عمومی، آزمایش مدفوع و برنامه واکسن نزد دامپزشک ببرید. با دیدن این نشانهها منتظر بهتر شدن نمانید:
| نشانه | چرا مهم است | اقدام |
|---|---|---|
| بدن سرد، بیحالی شدید | ممکن است نشانه سرما، افت قند خون یا بیماری جدی باشد | گرم کردن تدریجی و مراجعه فوری |
| شیر یا غذا نخوردن | بچهگربه نوزاد با از دست دادن چند وعده سریع ضعیف میشود | مراجعه در همان روز |
| کم شدن وزن یا ثابت ماندن آن | بچهگربه سالم مرتب وزن اضافه میکند | مراجعه در همان روز یا روز بعد |
| اسهال، بهویژه همراه با استفراغ یا خون | خطر کمآبی و بیماریهایی مثل پانلکوپنی | مراجعه فوری |
| تنفس سخت یا دهانی، بیرون آمدن شیر از بینی | احتمال ورود شیر به ریه یا عفونت ریوی | مراجعه فوری |
| عطسه، ترشح چشم و بینی | عفونتهای تنفسی در بچهگربهها شایعاند | مراجعه در همان روز یا روز بعد |
| لثه رنگپریده، کک زیاد | کک زیاد میتواند باعث کمخونی شود | مراجعه در همان روز |
| ریزش مو به شکل دایرههای کوچک | احتمال قارچ پوستی که به انسان هم منتقل میشود | مراجعه و شستن دستها |
| خوردن دارو، گیاه یا ماده سمی | بعضی سموم پیش از بروز علائم آسیب میزنند | مراجعه فوری، حتی بدون علامت |
بعد از تمیز کردن ظرف خاک دستهایتان را بشویید. اگر عضوی از خانواده باردار است، بهتر است شخص دیگری ظرف خاک را هر روز تمیز کند، چون انگل توکسوپلاسما در مدفوع گربه بعد از ۱ تا ۵ روز قدرت آلوده کردن پیدا میکند.
بیشتر بخوانید: نشانههای بیماری در گربه چیست
سوالات متداول
بچهگربه را از چند هفتگی میتوان از مادرش جدا کرد؟
حداقل سن توصیهشده ۸ هفتگی است و بسیاری از متخصصان رفتار گربه ماندن تا حدود ۱۲ هفتگی را بهتر میدانند. در این هفتهها بچهگربه از مادر و همبازیهایش کنترل گاز گرفتن و استفاده از ظرف خاک را یاد میگیرد. جدا کردن زودتر فقط وقتی قابل قبول است که مادر نیست یا نمیتواند مراقبت کند.
آیا میتوان به بچهگربه شیر بدون لاکتوز یا شیر بز داد؟
نه. این شیرها ترکیب شیر گربه مادر را ندارند و نیازهای رشد بچهگربه را تأمین نمیکنند. تنها جایگزین مناسب شیر مادر، شیرخشک مخصوص بچهگربه است.
آیا بچهگربهای که فقط در خانه میماند، واکسن لازم دارد؟
بله. واکسنهای اصلی برای همه گربهها توصیه میشوند، چون ویروسهایی مثل پانلکوپنی میتوانند با کفش، لباس یا وسایل وارد خانه شوند و مدت طولانی در محیط زنده بمانند. نیاز به واکسنهای دیگر، مثل لوسمی گربه، را دامپزشک بر اساس شیوه زندگی گربه تعیین میکند.
بچهگربه تا چند ماهگی باید غذای مخصوص بچهگربه بخورد؟
بیشتر گربهها تا حدود ۱۲ ماهگی غذای مخصوص رشد میخورند و بعد بهتدریج به غذای گربه بالغ منتقل میشوند. در نژادهای درشت این دوره ممکن است طولانیتر باشد. بعد از عقیمسازی، دامپزشک ممکن است برای جلوگیری از چاقی مقدار غذا را تنظیم کند.
جمعبندی
مراقبت از بچهگربه با شناختن سن او شروع میشود. بچهگربه زیر ۴ هفته به گرمای مداوم، شیرخشک مخصوص در فاصلههای کوتاه و تحریک ادرار و مدفوع نیاز دارد و از ۸ هفتگی غذای کامل مخصوص رشد در چند وعده پایه تغذیه اوست.
ضدانگل، واکسنها و عقیمسازی را طبق برنامه دامپزشک پیش ببرید و خانه را پیش از آمدن او امن کنید. بیحالی، غذا نخوردن، اسهال یا کم شدن وزن را جدی بگیرید و زود به دامپزشک مراجعه کنید.


