چرا بازی کردن برای گربه مهم است؟

بازی برای گربه فقط سرگرمی نیست؛ راهی است که غریزه شکار، یعنی کمین کردن، دنبال کردن، پریدن و گرفتن، در خانه بروز پیدا کند. برای بیشتر گربههای بالغ، دو یا سه نوبت بازی کوتاه در روز، هر نوبت حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، با اسباببازیای که مثل طعمه حرکت کند، شروع خوبی است.
بازی منظم به تحرک، کنترل وزن، آرامش ذهنی و کم شدن رفتارهای مشکلساز کمک میکند و رابطه گربه با صاحبش را محکمتر میکند. این نیاز در گربههای آپارتمانی که بیرون نمیروند پررنگتر است.
بازی برای گربه در واقع تمرین شکار است
گربه خانگی از نظر رفتاری هنوز شکارچی است. گربهای که آزادانه زندگی میکند، به جای یک وعده بزرگ، در طول روز چند بار طعمههای کوچک شکار میکند و بسیاری از تلاشهایش هم ناموفق است.
به همین دلیل، میل به شکار بهطور کامل به گرسنگی وابسته نیست و گربه سیر هم با دیدن حرکتی شبیه طعمه به حالت کمین میرود. گربهها بیشتر در سپیدهدم و غروب فعالاند.
بازی با اسباببازی همین زنجیره شکار را شبیهسازی میکند. راهنمای نیازهای محیطی گربه که انجمن دامپزشکان متخصص گربه آمریکا (AAFP) و انجمن بینالمللی پزشکی گربه (ISFM) در سال ۲۰۱۳ منتشر کردهاند، «فرصت بازی و رفتار شکارگری» را یکی از پنج پایه محیط سالم برای گربه میداند. چهار پایه دیگر اینها هستند:
- جای امن
- منابع کافی و جدا از هم
- تعامل مثبت و قابل پیشبینی با انسان
- توجه به حس بویایی گربه
جدول زیر نشان میدهد هر مرحله از شکار در بازی چه شکلی دارد:
| مرحله شکار | در بازی چه شکلی دارد | کاری که از شما برمیآید |
|---|---|---|
| زیر نظر گرفتن طعمه | به اسباببازی خیره میشود و سرش را همراه آن میچرخاند | اسباببازی را آرام و با فاصله حرکت دهید |
| کمین و خزیدن | بدنش را پایین میآورد و پیش از پرش باسنش را میجنباند | اسباببازی را پشت مبل پنهان کنید و گاهی بیحرکت نگه دارید |
| تعقیب | با سرعت دنبال اسباببازی میدود | حرکت را سریع و نامنظم کنید، مثل طعمهای که فرار میکند |
| جهش و گرفتن | با پنجههای جلو اسباببازی را میگیرد | بگذارید هر چند بار واقعاً آن را بگیرد |
| گاز گرفتن و لگد زدن | اسباببازی را بغل میکند و با پاهای عقب به آن لگد میزند | بالشتک لگدی نرم در اختیارش بگذارید |
| خوردن | در بازی جای این مرحله خالی است | بعد از بازی، غذا یا کمی تشویقی بدهید |
فواید بازی برای گربه
۱. تحرک بدنی و پیشگیری از چاقی
چاقی از شایعترین مشکلات سلامت گربههای خانگی است و گربههای عقیمشدهای که فقط در خانه زندگی میکنند، بیشتر در معرض آناند. اضافهوزن با دیابت و آرتروز ارتباط دارد. بازی منظم در کنار کنترل مقدار غذا به مصرف انرژی و حفظ عضله و انعطاف مفاصل کمک میکند.
با این حال، بازی بهتنهایی چاقی را درمان نمیکند. برنامه کاهش وزن را با دامپزشک تنظیم کنید، چون کاهش وزن سریع یا گرسنه نگه داشتن گربه چاق میتواند به کبد چرب (لیپیدوز کبدی) منجر شود.
۲. تحریک ذهنی و پیشگیری از بیحوصلگی
محیط آپارتمان امن اما تکراری است. گربهای که ساعتها تنها میماند و چیزی برای کشف و شکار ندارد، ممکن است بیحوصله شود. بازی و پازل غذایی مسئلهای برای حل کردن جلوی گربه میگذارند و ذهن او را فعال نگه میدارند.
۳. کاهش استرس و اضطراب
گربهها به تغییر حساساند و استرس طولانیمدت در آنها با مشکلات رفتاری و جسمی ارتباط دارد. بازی راهی برای تخلیه تنش است و به گربهای که با جابهجایی خانه یا آمدن عضو جدید مضطرب شده، حس کنترل میدهد.
در بیماریهای مرتبط با استرس مانند سیستیت ایدیوپاتیک گربه (التهاب مثانه بدون علت عفونی مشخص)، دامپزشکان غنیسازی محیط را بخشی از برنامه مدیریت بیماری میدانند؛ در کنار درمان و نه به جای آن.
۴. کم شدن رفتارهای مشکلساز
بسیاری از رفتارهای آزاردهنده گربه از انرژی شکاری تخلیهنشده میآید: حمله به دست و پا، گاز گرفتن هنگام نوازش، سروصدای شبانه یا اذیت کردن گربه دیگر.
در پیمایشی آنلاین که هنینگ و همکارانش در سال ۲۰۲۳ با حدود ۱۶۰۰ صاحب گربه انجام دادند، نزدیک به نیمی از شرکتکنندگان گفتند با کم شدن بازی، رفتارهای جلب توجه گربهشان بیشتر شده است. این یافته بر پایه گزارش صاحبان است و رابطه علت و معلولی را اثبات نمیکند.
۵. رابطه بهتر با صاحب و اعتمادبهنفس گربههای ترسو
بازی تعاملی، یعنی بازیای که شما اسباببازی را حرکت میدهید، به گربه یاد میدهد حضور شما با تجربهای خوشایند و قابل پیشبینی همراه است.
برای گربه تازهوارد یا ترسو که نوازش را نمیپذیرد، بازی با چوبپر بلند از فاصله دور شروع خوبی است. در خانههای چندگربهای، بازی جداگانه با هر گربه کمک میکند گربه کمجرئتتر هم سهم خود را داشته باشد.
بیشتر بخوانید: روش معرفی گربه جدید به گربه قبلی و کم کردن تنش میان آنها
نشانههایی که ممکن است به کمبود بازی و تحریک مربوط باشند
این نشانهها همیشه از کمبود بازی نیستند و ممکن است علت پزشکی داشته باشند. اگر رفتاری تازه شروع شده یا ناگهان تغییر کرده، اول دامپزشک باید علتهای جسمی را بررسی کند.
| نشانه | توضیح محتمل | کار پیشنهادی |
|---|---|---|
| حمله به دست و پا هنگام راه رفتن یا نوازش | انرژی شکاری که هدف دیگری پیدا نکرده، بهویژه در گربه جوان | بازی منظم با چوبپر و هدایت حمله به سمت اسباببازی |
| فعالیت و سروصدای زیاد در شب یا سحر | ریتم طبیعی گربه همراه با بیتحرکی در روز | بازی پرتحرک پیش از خواب و بعد غذا؛ اگر در گربه مسن تازه شروع شده، بررسی دامپزشکی |
| وزن گرفتن و کمتحرکی | کم بودن فعالیت و زیاد بودن غذا یا تشویقی | بازی روزانه، پازل غذایی و تنظیم غذا با نظر دامپزشک |
| لیسیدن زیاد و ریختن مو در یک ناحیه | ممکن است استرس باشد، اما خارش، انگل، آلرژی و درد هم علتهای رایجاند | اول مراجعه به دامپزشک، سپس کاهش استرس و غنیسازی محیط |
| بیمیلی ناگهانی به بازی و خوابیدن بیش از حد | ممکن است درد، تب یا بیماری باشد | مراجعه به دامپزشک؛ این تغییر را به بیحوصلگی نسبت ندهید |
بازی در سنین مختلف گربه
بازی اجتماعی میان بچهگربهها از حدود هفته سوم زندگی شروع میشود و بازی با اشیا از حدود هفته هفتم و هشتم پررنگتر میشود. بچهگربهها در همین بازیها با همنوعانشان یاد میگیرند شدت گاز گرفتن را کنترل کنند.
هرگز دست و پای خود را اسباببازی بچهگربه نکنید. تکان دادن دست زیر پتو یا انگشت پا زیر ملافه هم همین حکم را دارد. گربهای که یاد بگیرد دست شما طعمه است، در بزرگسالی هم به آن حمله میکند.
اگر حمله کرد، بیحرکت بمانید و توجهش را به اسباببازی ببرید. او را تنبیه بدنی نکنید، چون تنبیه ترس و پرخاشگری را بیشتر میکند.
میل به شکار در گربه بالغ هم باقی است، حتی اگر کمتحرک به نظر برسد. در گربههای مسن آرتروز شایع است و اغلب دیده نمیشود، چون گربه درد را پنهان میکند.
برای گربه مسن، بازی را کوتاهتر و روی زمین انجام دهید و اگر کمتر میپرد یا پیش از پریدن مکث میکند، این را با دامپزشک در میان بگذارید. در نژادهای پوزهکوتاه مثل پرشین هم نوبتها را کوتاهتر و در ساعتهای خنک روز برگزار کنید.
بیشتر بخوانید: آموزش و تربیت گربه با تشویق و بدون تنبیه
روش درست بازی با گربه
هدف بازی تعاملی این است که گربه یک شکار کامل را تجربه کند. این مراحل را به ترتیب انجام دهید:
- زمان مناسب را انتخاب کنید. بهترین زمان پیش از وعده غذا و در ساعتهای فعال گربه، مثل صبح زود و عصر، یا پیش از خواب شب است.
- اسباببازی دستهدار بردارید. چوبپر میان دست شما و گربه فاصله میاندازد و برای بازی تعاملی بهترین گزینه است. پیش از هر نوبت، محل اتصال پرها و نخ را نگاه کنید؛ در چوبپرهای ارزان، پرهای چسبی و منگولهها زود جدا میشوند و ممکن است قورت داده شوند.
- اسباببازی را مثل طعمه حرکت دهید. طعمه به سمت شکارچی نمیرود. اسباببازی را از گربه دور کنید، پشت مبل پنهان کنید و حرکت را با توقفهای ناگهانی همراه کنید. برای شبیهسازی پرنده، پرها را در هوا حرکت دهید و برای موش، اسباببازی را روی زمین و کنار دیوار بکشید.
- بگذارید گربه موفق شود. اگر گربه هرگز طعمه را نگیرد، ناکام میشود. هر چند بار بگذارید اسباببازی را بگیرد و گاز بزند.
- به حال گربه دقت کنید. اگر دراز کشید و دیگر دنبال اسباببازی نرفت، وقت پایان است. کوبیدن شدید دم، خواباندن گوشها به عقب و مردمکهای خیلی گشاد نشانه تحریک بیش از حد است؛ حرکت را آرام کنید.
- بازی را آرام تمام کنید. در دقیقههای آخر، اسباببازی را کندتر حرکت دهید، مثل طعمهای خسته، و بگذارید گربه آن را برای آخرین بار بگیرد.
- بعد از بازی غذا بدهید. وعده غذا یا کمی تشویقی، چرخه شکار، گرفتن و خوردن را کامل میکند. بسیاری از گربهها بعد از آن خودشان را تمیز میکنند و میخوابند.
- اسباببازی را جمع کنید. اسباببازیهای نخدار را در کشوی بسته بگذارید تا گربه در نبود شما آنها را نجود.

تشویقیها را از سهم غذای روزانه کم کنید؛ معمولاً توصیه میشود بیش از حدود ۱۰ درصد کالری روزانه نباشند. از غذای انسان برای جایزه استفاده نکنید. پیاز، سیر، شکلات، انگور و کشمش برای گربه سمیاند.
بیشتر بخوانید: تغذیه درست گربه و غذاهایی که نباید به او بدهید
چند وقت یک بار و چه مدت با گربه بازی کنیم
نیاز هر گربه به سن، سلامت و خلقوخوی او بستگی دارد. توصیه رایج دو یا سه نوبت ۱۰ تا ۱۵ دقیقهای در روز به جای یک نوبت طولانی است، چون گربه برای دویدنهای کوتاه و پرشدت ساخته شده است. بچهگربهها معمولاً نوبتهای بیشتری میخواهند و گربههای مسن نوبتهای کوتاهتر و آرامتر.
تنوع هم مهم است. در پیمایش هنینگ و همکاران، تعداد بازیهای مختلفی که گربه بهطور منظم انجام میداد با کیفیت زندگی بالاتر ارتباط داشت، اما مدت بازی روزانه چنین ارتباطی نشان نداد. پس ترکیب بازی تعاملی، بازی تنهایی و پازل غذایی از تکرار یک بازی ثابت بهتر است.
گربهها برخلاف سگها معمولاً با دهان باز نفس نمیکشند. نفسنفس زدن کوتاه بعد از بازی شدید ممکن است پیش بیاید، اما باید در یکی دو دقیقه برطرف شود.
اگر ادامه یافت، تکرار شد یا با لثه رنگپریده یا کبود همراه بود، بازی را متوقف کنید و فوراً گربه را نزد دامپزشک ببرید، چون میتواند نشانه مشکل قلبی یا تنفسی باشد.
اسباببازی مناسب و نکتههای ایمنی
اسباببازی خوب لازم نیست پیچیده باشد؛ کافی است گربه را به یاد طعمه بیندازد و خطری نداشته باشد:
| نوع اسباببازی | کاربرد | نکته ایمنی |
|---|---|---|
| چوبپر و اسباببازی دستهدار | بازی تعاملی و شبیهسازی شکار پرنده یا حشره | فقط زیر نظر شما؛ بعد از بازی جمع شود |
| موش پارچهای و توپ سبک | بازی تنهایی، ضربه زدن و دنبال کردن | آنقدر بزرگ باشد که قورت داده نشود؛ چشم و زنگوله جداشدنی نداشته باشد |
| بالشتک لگدی | گاز گرفتن و لگد زدن با پاهای عقب | پارگی درزها را مرتب بررسی کنید |
| پازل غذایی | تلاش ذهنی برای رسیدن به غذا و کند کردن غذا خوردن | از مدل ساده شروع کنید تا گربه ناکام نشود |
| جعبه مقوایی، کیسه کاغذی و تونل | پنهان شدن، کمین کردن و کشف | دسته کیسه کاغذی را جدا کنید؛ کیسه پلاستیکی ندهید |
| کتنیپ | تحریک بویایی و تشویق به بازی | بیخطر است؛ خوردن مقدار زیاد ممکن است ناراحتی گوارشی خفیف بدهد |
| نشانگر لیزری | دویدن و تعقیب | نور را به چشم گربه نتابانید؛ بازی را با یک اسباببازی قابل گرفتن تمام کنید |
اشیایی که نباید اسباببازی گربه شوند
خطرناکترین اسباببازیها چیزهای باریک و بلندند. برجستگیهای ریز رو به عقب روی زبان گربه باعث میشود نخ جویدهشده بهسختی از دهانش بیرون بیاید و قورت داده شود.
نخ در روده گیر میکند، روده روی آن جمع میشود و ممکن است آسیب ببیند یا پاره شود. این وضعیت که جسم خارجی خطی نام دارد، اورژانسی است و اغلب جراحی لازم دارد. این اشیا را دور از دسترس نگه دارید:
- نخ، کاموا، نخ دندان و نخ خیاطی، بهویژه همراه با سوزن
- روبان، ریسه تزئینی و نوار کادو؛ از جمله روبانی که در نوروز دور سبزه هفتسین میبندند
- کش مو، کش پلاستیکی و بند کفش
- کیسه پلاستیکی و نایلون
- اسباببازیهای خیلی کوچک و قطعات جداشده اسباببازیهای کهنه
اگر نخ یا روبانی از دهان یا مقعد گربه بیرون زده است، آن را نکشید. کشیدن نخ میتواند به روده آسیب جدی بزند. گربه را وادار به استفراغ نکنید و فوراً او را نزد دامپزشک ببرید.
کتنیپ و گیاهان جذاب برای گربه
کتنیپ یا نعناع گربه (Nepeta cataria) مادهای به نام نپتالاکتون دارد که از راه بویایی اثر میگذارد. گربه معمولاً چند دقیقه بو میکشد، غلت میزند و سر و صورتش را به آن میمالد و پس از آن تا مدتی واکنشی نشان نمیدهد. کتنیپ اعتیادآور نیست.

بچهگربههای کمتر از چند ماه معمولاً واکنشی ندارند. در پژوهش بول و همکاران در سال ۲۰۱۷ روی ۱۰۰ گربه خانگی، حدود ۶۸ درصد به کتنیپ و حدود ۷۹ درصد به گیاه سیلور واین (Actinidia polygama) واکنش نشان دادند.
بیشتر گربههایی که به کتنیپ بیتفاوت بودند، به سیلور واین واکنش داشتند.
غنیسازی محیط زندگی گربه آپارتمانی
در ساعتهای تنهایی، محیط خانه باید فرصت کشف، بالا رفتن و بازی را به گربه بدهد:
- فضای عمودی: درخت گربه یا قفسههای محکم دیواری به گربه اجازه میدهد محیط را از بالا زیر نظر بگیرد. گربهها در ارتفاع احساس امنیت بیشتری میکنند و در خانههای چندگربهای، فضای عمودی تنش را کم میکند.
- جای پنهان شدن: جعبه مقوایی یا تونل پارچهای همان «جای امن» است که راهنمای AAFP و ISFM اولین پایه محیط سالم میداند.
- پنجره ایمن: تماشای پرندهها از پشت پنجره سرگرمی بیدردسری است. پنجره و بالکن را با توری محکم ایمن کنید؛ سقوط از پنجره و بالکن در گربههای آپارتمانی شایع است، حتی از طبقههای پایین.
- محل خراش دادن: خراش دادن رفتاری طبیعی برای نگهداری ناخن، کشش بدن و علامتگذاری است. یک اسکرچر عمودی محکم و یک اسکرچر افقی کنار جای خواب گربه بگذارید.
- چرخش اسباببازیها: در پژوهش هال، برادشاو و رابینسون در سال ۲۰۰۲، گربهها پس از چند نوبت بازی با یک اسباببازی ثابت تقریباً بیعلاقه شدند، اما با اسباببازی تازه دوباره با شدت بازی کردند. چند اسباببازی را در دسترس بگذارید و هر چند روز یک بار آنها را با اسباببازیهای کنارگذاشته عوض کنید.
- غذا دادن با پازل: بخشی از غذای خشک را در پازل غذایی یا چند ظرف کوچک در گوشههای خانه بگذارید. پازل ساده را در خانه هم میشود ساخت: چند دانه غذای خشک را در رول خالی دستمال توالت بریزید و دو سرش را تا کنید. دانتاس و همکاران در سال ۲۰۱۶ در مروری بر پازلهای غذایی، مواردی از کاهش وزن و کم شدن پرخاشگری و اضطراب را گزارش کردهاند.
- گیاهان خانه: گلدان کوچکی از جو، گندم یا یولاف تازهرسته برای جویدن گربه بیخطر است. در مقابل، لیلیوم (سوسن) و سوسن روز (Hemerocallis) بسیار سمیاند و حتی مقدار کمی از برگ، گرده یا آب گلدانشان میتواند به نارسایی کلیه منجر شود. دیفنباخیا و پوتوس هم دهان را تحریک میکنند و باعث استفراغ میشوند.
چه زمانی باید به دامپزشک مراجعه کرد
اگر در بازی یا بعد از آن یکی از این نشانهها را دیدید، به دامپزشک مراجعه کنید:
- بیعلاقگی ناگهانی به بازی، پنهان شدن یا بیحالی در گربهای که همیشه بازیگوش بوده است.
- نفس کشیدن با دهان باز که بیش از یکی دو دقیقه طول بکشد، تنفس سخت یا لثه رنگپریده یا کبود. این حالت فوری است.
- لنگیدن، بیمیلی به پریدن یا حساسیت به لمس.
- قورت دادن نخ، کش یا تکهای از اسباببازی، یا استفراغ و بیاشتهایی پس از جویدن اسباببازی.
- بیقراری شبانه تازه در گربه مسن، بهویژه همراه با کاهش وزن یا پرخوری، که گاهی با پرکاری تیروئید ارتباط دارد.
- جویدن لیلیوم یا تماس با گرده آن، حتی اگر گربه ظاهراً سالم است. این حالت هم فوری است.
به گربه داروی انسانی ندهید؛ بسیاری از آنها برای گربه سمیاند و فقط دامپزشک باید دارو تجویز کند.
سوالات متداول
آیا گربهای که در آپارتمان زندگی میکند به بازی بیشتری نیاز دارد؟
بله. گربهای که بیرون نمیرود، فرصت شکار و کشف طبیعی ندارد و این نیاز باید در خانه، با بازی منظم، فضای عمودی، جای پنهان شدن و اسکرچر برآورده شود.
چرا گربه من با اسباببازیهایش بازی نمیکند؟
شایعترین دلیل، تکراری شدن اسباببازی است؛ اسباببازیای که همیشه بیحرکت روی زمین افتاده، برای گربه طعمه نیست. حرکت دادن اسباببازی به سمت گربه، بازی درست بعد از غذا، ترس و سن بالا هم دلیلهای رایجاند.
اسباببازیها را عوض کنید و با چوبپر و پیش از غذا بازی کنید. نوع طعمه را هم تغییر دهید؛ بعضی گربهها حرکت هوایی را ترجیح میدهند و بعضی حرکت روی زمین را. اگر بیعلاقگی ناگهانی است، با دامپزشک مشورت کنید.
آیا بازی با لیزر برای گربه ضرر دارد؟
نور لیزر اگر به چشم نتابد آسیب مستقیم ندارد، اما گربه هرگز نقطه نور را نمیگیرد و شکار ناتمام میماند. کوگان و گریگ در سال ۲۰۲۱ در پیمایشی از صاحبان گربه، میان استفاده بیشتر از لیزر و رفتارهای تکراری غیرعادی مثل دنبال کردن نور و سایه ارتباط دیدند، هرچند این همبستگی علت را اثبات نمیکند.
به توان نوشتهشده روی لیزرهای ارزان اعتماد نکنید. در آزمایش مؤسسه ملی استانداردها و فناوری آمریکا (NIST) روی ۱۲۲ نشانگر لیزری، نزدیک به ۹۰ درصد مدلهای سبز و حدود ۴۴ درصد مدلهای قرمز از حد مجاز پرتوانتر بودند. بازی با لیزر را کوتاه نگه دارید و با گرفتن یک اسباببازی واقعی تمام کنید.
چطور بفهمم بازی دو گربه به دعوا تبدیل شده است؟
در بازی، گربهها معمولاً ساکتاند، نقش تعقیبکننده و فرارکننده میانشان عوض میشود، گازها نرم است و هر دو پس از مکث دوباره سراغ هم میروند.
در دعوا، صدای فیسفیس یا غرش شنیده میشود، موها سیخ میشود، گوشها کاملاً عقب میخوابد و یک گربه مدام سعی میکند فرار کند یا پنهان شود. در این حالت، با قرار دادن یک بالشت یا مقوا میان آنها جدایشان کنید و با دست وارد دعوا نشوید.
آیا گربه مسن هم به بازی نیاز دارد؟
بله. گربه مسن هم میل به شکار دارد و بازی به تحرک مفاصل، کنترل وزن و سلامت ذهنی او کمک میکند. نوبتهای کوتاه روی زمین و پازل غذایی ساده برای او مناسباند.
جمعبندی
بازی برای گربه جایگزین شکار است و به تحرک، کنترل وزن و آرامش او کمک میکند. برای بیشتر گربهها، دو یا سه نوبت کوتاه بازی تعاملی در روز که با یک شکار موفق و سپس غذا تمام شود، کافی است.
اسباببازیها را بهنوبت عوض کنید، پنجرهها را ایمن کنید و نخ و کش را دور از دسترس نگه دارید. اگر گربه ناگهان به بازی بیعلاقه شد، با دهان باز نفس کشید یا نخ قورت داد، بدون تأخیر به دامپزشک مراجعه کنید.


