اصول نگهداری از گربه در خانه

نگهداری درست از گربه در خانه بر چند اصل ثابت استوار است: غذای کامل گربه در مقدار کنترلشده، آب تازه و همیشه در دسترس، ظرف خاک تمیز در جای آرام و فرصت روزانه برای بازی و پنجه کشیدن. مراقبت دامپزشکی منظم، یعنی واکسن، انگلزدایی و معاینه سالانه، این فهرست را کامل میکند.
خانه هم باید امن باشد: پنجره و بالکن توریدار، و نخ، دارو و گیاهان سمی دور از دسترس. گربهها درد و بیماری را پنهان میکنند، پس رفتار عادی گربه را بشناسید و هر تغییر در غذا خوردن، دستشویی رفتن و میزان فعالیت را جدی بگیرید.
نیازهای اصلی گربه در خانه
انجمن متخصصان دامپزشکی گربه آمریکا (AAFP) و انجمن بینالمللی پزشکی گربه (ISFM) در راهنمای مشترک سال ۲۰۱۳ نیازهای محیطی گربه را در پنج اصل خلاصه کردهاند:
- مکان امن: جایی برای پنهان شدن یا زیر نظر گرفتن اطراف از بلندی، مثل جعبه یا طبقه بالای قفسه.
- منابع جدا از هم: غذا، آب، ظرف خاک، محل پنجه کشیدن، بازی و استراحت با فاصله از هم و در خانه چندگربهای به تعداد کافی.
- فرصت بازی و شکار: گربه حتی وقتی سیر است به تعقیب و کمین کردن نیاز دارد.
- تعامل مثبت و قابل پیشبینی: گربه تماسی را ترجیح میدهد که خودش آغاز کند و به برنامه ثابت روزانه خوب پاسخ میدهد.
- احترام به بویایی: عطرهای تند، خوشبوکنندهها و شویندههای قوی برای گربه آزاردهندهاند.
وسایل لازم پیش از آوردن گربه به خانه
بهتر است این وسایل پیش از ورود گربه آماده باشد:
| وسیله | نکته انتخاب |
|---|---|
| باکس حمل | محکم، ترجیحاً با در بالایی یا سقف جداشدنی تا بیرون آوردن گربه آسان باشد |
| ظرف خاک، خاک و بیلچه | ظرف بزرگ و بدون سقف برای بیشتر گربهها مناسبتر است |
| ظرف غذا و آب | سرامیک یا فولاد ضدزنگ، پهن و کمعمق |
| غذای مخصوص گربه | متناسب با سن و با عنوان «غذای کامل» روی بسته |
| اسکرچر (پنجهکش) | پایه سنگین و آنقدر بلند که گربه کامل روی آن کش بیاید |
| اسباببازی | چوبدار برای بازی مشترک؛ برای بازی تنها، بدون نخ و قطعات ریز |
| جای خواب و مخفیگاه | یک جعبه مقوایی با پتوی نرم کافی است |
| توری پنجره و تور بالکن | پیش از ورود گربه نصب شود |
پیش از تحویل گرفتن گربه، نام غذا و نوع خاکی را که در خانه قبلی یا پناهگاه به کار میرفت بپرسید و همانها را بخرید. در روزهای پراسترس اول، غذا و خاک آشنا یک تغییر کمتر است. اگر غذای دیگری در نظر دارید، بعد از جا افتادن گربه آن را بهتدریج جایگزین کنید.
روزهای اول: آشنا کردن گربه با خانه جدید
جابهجایی برای گربه استرسزاست و پنهان شدن و کم خوردن در چند روز اول طبیعی است. این مراحل انطباق را آسانتر میکند:
- یک اتاق آرام آماده کنید. غذا، آب، خاک و مخفیگاه را در اتاقی کمرفتوآمد بگذارید و ظرف خاک را دور از غذا قرار دهید.
- در باکس را باز کنید و صبر کنید. گربه را به زور از باکس یا مخفیگاه بیرون نیاورید.
- اجازه دهید تماس را خودش آغاز کند. کنارش بنشینید و دستتان را برای بو کردن نزدیک ببرید.
- برنامه ثابت داشته باشید. وعده غذا و بازی را هر روز در ساعتهای تقریباً ثابت نگه دارید.
- خانه را کمکم در اختیارش بگذارید. وقتی راحت غذا میخورد و از خاک استفاده میکند، در را باز بگذارید.
- در هفتههای اول نزد دامپزشک ببرید. معاینه، برنامه واکسن و انگلزدایی و بررسی بیماریهای واگیر باید پیش از تماس با گربه دیگر خانه انجام شود.
اگر گربه بیش از یک شبانهروز هیچ غذایی نخورد، با دامپزشک مشورت کنید، چون بیغذایی طولانی بهویژه در گربه چاق میتواند به کبد چرب منجر شود.
تغذیه گربه: اصول پایه
گربه گوشتخوار اجباری است و برخی مواد مغذی را فقط از منابع حیوانی بهاندازه کافی میگیرد. مهمترین نمونه تورین است که کمبودش به بیماری عضله قلب و آسیب شبکیه میانجامد؛ ویتامین A آماده و اسید آراشیدونیک هم از همین گروهاند. پس غذای سگ، رژیم گیاهی و غذای سفره جایگزین غذای گربه نیستند.
سادهترین راه غذای آمادهای است که روی بستهاش «غذای کامل و متعادل» برای گروه سنی گربه آمده باشد. تشویقیها نباید بیش از حدود ۱۰ درصد انرژی روزانه باشند. غذای خانگی هم ممکن است، اما فرمولش باید با کمک دامپزشک تنظیم شود تا کمبود کلسیم، تورین یا ویتامین پیش نیاید.
| ویژگی | غذای خشک | غذای مرطوب |
|---|---|---|
| رطوبت | حدود ۱۰ درصد یا کمتر | حدود ۷۵ تا ۸۰ درصد |
| سهم در تأمین آب بدن | کم | زیاد؛ مفید برای گربه کمآبخور یا با سابقه مشکل ادراری |
| کالری در حجم برابر | زیاد؛ پیمانه دقیق لازم است | کمتر؛ کنترل وزن آسانتر است |
| ماندن در ظرف | چند ساعت مشکلی ندارد | زود خراب میشود؛ باقیمانده در یخچال |
مقدار روزانه را از جدول روی بسته شروع کنید و با وزن گربه تنظیم کنید. در وزن مناسب، دندهها با لمس ملایم حس میشوند اما دیده نمیشوند.
چاقی در گربههای آپارتمانی و عقیمشده شایع است و خطر دیابت، آرتروز و کبد چرب را بالا میبرد. پس ظرف را دائم پر نگذارید، غذا را در دو وعده یا بیشتر پیمانه کنید و هر تغییر غذا را بهتدریج در حدود یک هفته انجام دهید.
آب کافی
گربهها تشنگی کمی حس میکنند. نیاز کل روزانه گربه بالغ سالم تقریباً ۴۰ تا ۶۰ میلیلیتر به ازای هر کیلوگرم وزن است که بخشی از آن از رطوبت غذا تأمین میشود.
آب را هر روز تازه کنید و چند ظرف آب، جدا از غذا و خاک، در نقاط مختلف خانه بگذارید. برخی گربهها از آبخوری فوارهای بیشتر مینوشند. افزایش ناگهانی نوشیدن آب و حجم ادرار طبیعی نیست و میتواند نشانه بیماری کلیه، دیابت یا پرکاری تیروئید باشد.
غذاها و مواد خطرناک برای گربه
| ماده | خطر |
|---|---|
| پیاز، سیر، ترهفرنگی و موسیر، خام یا پخته یا پودرشده | تخریب گلبولهای قرمز و کمخونی؛ پودر آنها در سوپ و غذای کودک هم هست |
| شکلات و کاکائو | مسمومیت با تئوبرومین؛ استفراغ، تپش قلب و لرزش |
| انگور و کشمش | احتمال آسیب کلیه؛ شواهد در گربه محدودتر از سگ است، اما باید دور از دسترس بماند |
| الکل و خمیر مایهدار خام | مسمومیت و افت قند و دمای بدن |
| قهوه و نوشیدنی انرژیزا | بیقراری، تپش قلب و لرزش ناشی از کافئین |
| شیر گاو | سمی نیست، اما در بسیاری از گربهها اسهال ایجاد میکند |
| گوشت و ماهی خام | خطر باکتری و انگل؛ مصرف مداوم ماهی خام کمبود تیامین ایجاد میکند |
| استخوان پخته | تکه شدن و آسیب به گلو و روده |
| داروهای انسانی مثل استامینوفن و ایبوپروفن | استامینوفن حتی در مقدار کم برای گربه بسیار سمی است |
اگر گربه یکی از این مواد را خورد، منتظر علائم نمانید و فوراً با دامپزشک تماس بگیرید. بدون دستور او گربه را وادار به استفراغ نکنید، چون روشهای خانگی مثل آبنمک خودشان خطرناکاند.
بیشتر بخوانید: گربه چه غذایی باید بخورد؟
ظرف خاک و بهداشت دستشویی
بخش زیادی از مشکلات دستشویی گربه به وضعیت ظرف خاک برمیگردد. این قواعد مورد توافق بیشتر دامپزشکان است:
- تعداد: به ازای هر گربه یک ظرف، بهعلاوه یک ظرف اضافه. ظرفهای کنار هم از نظر گربه یک محل حساب میشوند، پس آنها را در جاهای مختلف خانه بگذارید.
- اندازه: دستکم یکونیم برابر طول بدن گربه از نوک بینی تا ابتدای دم. اگر ظرفهای آماده کوچکاند، یک جعبه پلاستیکی بزرگ ذخیرهسازی جایگزین خوبی است.
- مکان: جای آرام و در دسترس، دور از غذا و آب و دور از ماشین لباسشویی.
- تمیزی: فضولات را دستکم روزی یک بار جمع کنید و ظرف را هنگام تعویض کامل خاک با آب گرم و صابون ملایم بشویید.
- نوع خاک: بیشتر گربهها خاک ریز، کلوخهشونده و بدون بو را ترجیح میدهند. خاک را یکباره عوض نکنید.
- شوینده: از شوینده آمونیاکدار استفاده نکنید، چون بوی آن شبیه ادرار است و گربه را به علامتگذاری تشویق میکند.
ظرف خاک منبع خوبی برای شناخت وضعیت سلامت گربه است. جدول زیر جایگزین معاینه نیست:
| آنچه میبینید | علتهای محتمل | اقدام |
|---|---|---|
| گربه نر زور میزند ولی ادراری خارج نمیشود | انسداد مجرای ادرار | اورژانس؛ فوراً دامپزشک |
| رفتوآمد مکرر با ادرار کم یا خونی | التهاب مثانه، کریستال یا سنگ، عفونت | دامپزشک در همان روز |
| ادرار یا مدفوع بیرون از ظرف | ظرف کثیف یا کوچک، تغییر خاک، استرس، بیماری ادراری | اول معاینه، بعد اصلاح شرایط ظرف |
| پاشیدن ادرار روی دیوار | علامتگذاری، عقیم نبودن، تنش بین گربهها | عقیمسازی و کاهش استرس |
| کلوخههای ادرار بزرگتر از همیشه | بیماری کلیه، دیابت، پرکاری تیروئید | معاینه و آزمایش |
| اسهال یا یبوست بیش از دو روز | تغییر غذا، انگل، بیماری گوارشی | مشورت با دامپزشک |
خانه امن برای گربه
بیشتر حوادث جدی گربههای آپارتمانی قابل پیشگیری است:
- پنجره و بالکن: سقوط از ارتفاع آنقدر شایع است که در دامپزشکی «سندرم ساختمانهای بلند» نام گرفته است. مؤثرترین پیشگیری، توری محکم پنجره و تور ایمنی بالکن است. توری معمولی ضدپشه کافی نیست، چون زیر پنجه پاره میشود یا با تکیه گربه از قاب درمیآید.
- نخ و کش: نخ، کش مو، روبان و بهخصوص نخ همراه سوزن اگر بلعیده شوند ممکن است در روده گیر کنند. نخی را که از دهان یا مقعد گربه بیرون زده نکشید و گربه را نزد دامپزشک ببرید.
- دارو و مواد شیمیایی: داروها، سفیدکننده، حشرهکش، مرگموش و روغنهای معطر مثل روغن درخت چای را در کمد بسته نگه دارید.
- لوازم خانگی: پیش از روشن کردن لباسشویی و خشککن، داخل آن را نگاه کنید.
- بخاری: جلوی بخاری حفاظ بگذارید. بخاری گازی بدون دودکش سالم برای انسان و گربه خطر مسمومیت با مونوکسید کربن دارد.
گیاهان خطرناک در خانه
خطرناکترین گیاهان برای گربه، لیلیوم (جنس Lilium) و سوسن روز (جنس Hemerocallis) هستند. خوردن مقدار کمی از برگ یا گلبرگ، لیسیدن گرده نشسته روی مو یا حتی نوشیدن آب گلدان این گلها میتواند نارسایی حاد کلیه ایجاد کند.
گربهای که با این گلها تماس داشته، حتی بدون علامت، باید فوراً نزد دامپزشک برود و امنترین کار این است که این گلها اصلاً وارد خانه نشوند. گیاهان دیگر خطر کمتر یا متفاوتی دارند:
- سیکاس یا نخل ساگو (Cycas revoluta): همه قسمتها و بهویژه دانهها سمی است و میتواند به نارسایی کبد منجر شود.
- پوتوس، دیفنباخیا، فیلودندرون و اسپاتیفیلوم: سوزش دهان، ریزش بزاق و استفراغ. اسپاتیفیلوم با اینکه «لیلی صلح» نامیده میشود، از جنس لیلیوم نیست و نارسایی کلیه ایجاد نمیکند.
- آلوئهورا و آزالیا: هر دو مشکلات گوارشی ایجاد میکنند و آزالیا در مقدار زیاد به قلب هم آسیب میزند.
- بنتقنسول: خطرش کمتر از شهرتش است. به گفته مرکز مسمومیت ASPCA، شیره آن دهان و معده را تحریک میکند و گاهی استفراغ میآورد، اما سمیتش معمولاً بزرگتر از واقع جلوه داده میشود. اگر استفراغ ادامه یافت، با دامپزشک مشورت کنید.

علف گربه (جوانه تازه جو یا گندم) و کتنیپ بیخطر محسوب میشوند و میتوانند جایگزین جویدن گیاهان دیگر باشند.
پنجه کشیدن، بازی و فعالیت روزانه
پنجه کشیدن رفتاری طبیعی است. گربه با آن لایه کهنه ناخن را جدا میکند، عضلاتش را کش میدهد و با غدد بویایی کف پنجه قلمرو را علامتگذاری میکند. هدف، هدایت این رفتار به سمت اسکرچر است.
اسکرچر را کنار جای خواب و نزدیک مبلی که گربه انتخاب کرده بگذارید، نوع عمودی و افقی را امتحان کنید و هنگام استفاده با خوراکی تشویقش کنید؛ تنبیه فقط گربه را از شما میترساند. برداشتن ناخن با جراحی در واقع قطع بند انتهایی انگشتان است و بسیاری از انجمنهای دامپزشکی با آن به دلایل غیرپزشکی مخالفاند.
بازی برای گربه آپارتمانی جایگزین شکار است و بیشتر گربهها با دو یا چند جلسه روزانه، هر بار حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، انرژیشان را تخلیه میکنند. اسباببازی چوبدار را مثل طعمه حرکت دهید تا پنهان شود، فرار کند و در پایان گیر بیفتد.
بازی لیزری را با گرفتن یک اسباببازی واقعی تمام کنید تا گربه ناکام نماند و با دست خودتان بازی نکنید تا گاز گرفتن دست عادت نشود. قفسههای بلند، ظرف معمایی غذا و جایی کنار پنجره محیط را غنیتر میکنند.
گربههای بالغ روزانه حدود ۱۲ تا ۱۶ ساعت میخوابند و بیشتر در سپیدهدم و غروب فعالاند، پس بازی عصرگاهی بیقراری شبانه را کمتر میکند.
بیشتر بخوانید: چرا بازی کردن برای گربه مهم است؟
نظافت و مراقبت بدنی
گربه سالم بیشتر نظافت خود را خودش انجام میدهد، اما چند کار دورهای به عهده صاحب اوست. جزئیات جدول زیر به نژاد، سن و سلامت گربه بستگی دارد:
| کار | تناوب معمول | نکته |
|---|---|---|
| جمع کردن فضولات و تعویض آب | روزانه | به تغییر رنگ و حجم ادرار و مدفوع توجه کنید |
| شانه کردن مو | مو بلند مثل پرشین روزانه؛ مو کوتاه هفتهای یک یا دو بار | از گره خوردن و بلعیدن موی زیاد جلوگیری میکند |
| کوتاه کردن نوک ناخن | هر چند هفته | فقط نوک شفاف؛ به بخش صورتی که رگ دارد نزنید |
| مسواک زدن | در صورت امکان روزانه | فقط با خمیردندان مخصوص حیوانات |
| وزن کردن | ماهانه | تغییر تدریجی وزن نشانه زودهنگام بسیاری از بیماریهاست |
| معاینه دامپزشکی | سالانه؛ برای گربه سالمند (حدود ۱۱ سال به بالا) معمولاً هر شش ماه | طبق نظر دامپزشک |
حمام برای بیشتر گربهها لازم نیست و در صورت نیاز فقط با شامپوی مخصوص گربه انجام میشود. گوش را فقط از بیرون با پنبه نمناک تمیز کنید؛ ترشح تیره شبیه تفاله قهوه یا خاراندن مکرر گوش میتواند نشانه جرب گوش باشد و معاینه لازم دارد.
مراقبت دامپزشکی: واکسن، انگلزدایی و عقیمسازی
حتی گربهای که از خانه بیرون نمیرود به مراقبت پیشگیرانه نیاز دارد، چون ویروس پانلکوپنی یا طاعون گربه در محیط بسیار مقاوم است و با کفش و لباس وارد خانه میشود.
- واکسن: طبق راهنمای انجمن جهانی دامپزشکی حیوانات کوچک (WSAVA)، واکسنهای پایه گربه علیه پانلکوپنی، هرپسویروس و کالیسیویروس است و در کشورهایی که هاری بومی است، از جمله ایران، واکسن هاری هم پایه به شمار میآید. واکسیناسیون بچهگربه معمولاً از ۸ تا ۹ هفتگی شروع میشود و در چند نوبت تا ۱۶ هفتگی یا بعد از آن ادامه دارد. برنامه دقیق را دامپزشک تعیین میکند.
- انگلزدایی و ضدکک: تناوب آن به سبک زندگی گربه بستگی دارد و با دامپزشک تنظیم میشود. قطره یا اسپری ضدکک سگ را هرگز برای گربه به کار نبرید، چون برخی پرمترین دارند که برای گربه سمی است و تشنج ایجاد میکند.
- عقیمسازی: گربه ماده ممکن است از حدود چهار تا ششماهگی فحل شود. عقیمسازی جلوی بارداری ناخواسته را میگیرد، پاشیدن ادرار و میل به فرار را کم میکند و اگر زود انجام شود، خطر تومور پستان را بهطور چشمگیری پایین میآورد. بسیاری از دامپزشکان آن را حدود پنجماهگی انجام میدهند، اما زمانش را دامپزشک تعیین میکند. پس از آن مقدار غذا باید کمتر شود.
- دارو: هیچ داروی انسانی یا داروی حیوان دیگری به گربه ندهید. نوع و مقدار هر دارو را فقط دامپزشک تعیین میکند.
چه زمانی باید فوراً به دامپزشک مراجعه کرد
گربهها درد و ضعف را پنهان میکنند و وقتی علامتی آشکار میشود، ممکن است بیماری پیشرفت کرده باشد. در این موارد همان روز گربه را نزد دامپزشک ببرید:
- گربه نری که زور میزند ولی ادراری خارج نمیشود
- تنفس سخت یا با دهان باز، یا تنفس در خواب که مدام بیش از ۴۰ بار در دقیقه باشد؛ در گربه سالم معمولاً کمتر از ۳۰ است
- خوردن ماده سمی، دارو یا نخ، یا تماس با گل لیلیوم
- سقوط از ارتفاع یا ضربه، حتی اگر گربه سالم به نظر برسد
- استفراغ مکرر، یا استفراغ همراه با بیحالی
- غذا نخوردن کامل بیش از ۲۴ ساعت
- تشنج یا فلج ناگهانی پاهای عقب
- لثههای رنگپریده، زرد یا کبود
تغییرهای آرامتر مثل کاهش تدریجی وزن، بوی بد دهان یا کم شدن نظافت شخصی اورژانسی نیستند، اما باید در یک نوبت عادی بررسی شوند.
بیشتر بخوانید: نشانههای بیماری در گربه چیست؟
بهداشت اعضای خانواده در کنار گربه
زندگی با گربه برای بیشتر خانوادهها بیخطر است، به شرط رعایت این نکتهها:
- توکسوپلاسموز: این انگل از مدفوع گربه آلوده و گوشت نیمپز منتقل میشود و برای جنین خطرناک است. تخم آن معمولاً یک تا پنج روز پس از دفع آلودهکننده میشود، پس جمع کردن روزانه فضولات خطر را کم میکند. زن باردار بهتر است این کار را به دیگری بسپارد یا با دستکش انجام دهد و بعد دست بشوید.
- قارچ پوستی: ضایعات گرد و بیمو روی پوست گربه یا اعضای خانه نیاز به معاینه دارد، چون بین انسان و گربه منتقل میشود.
- گاز گرفتگی: محل را با آب و صابون بشویید. اگر محل متورم شد یا گربه ناشناس یا واکسننزده بود، به دلیل خطر عفونت و هاری فوراً به پزشک مراجعه کنید.
سوالات متداول
آیا نگهداری از گربه در آپارتمان کوچک ممکن است؟
بله. برای گربه فضای عمودی و تنوع محیط مهمتر از متراژ است. قفسه بلند یا درخت گربه، مخفیگاه، اسکرچر، بازی روزانه و جای جدا برای غذا و خاک آپارتمان کوچک را کافی میکند، به شرطی که پنجره و بالکن توری داشته باشند.
گربه را چه مدت میتوان در خانه تنها گذاشت؟
گربه بالغ و سالم معمولاً یک روز کاری را با آب و غذای کافی تحمل میکند. برای غیبت بیش از یک شبانهروز، کسی باید هر روز سر بزند، آب و غذا را تازه و ظرف خاک را تمیز کند و مطمئن شود گربه غذا میخورد. بچهگربه و گربه بیمار یا سالمند نظارت بیشتری لازم دارند.
آیا دادن شیر به گربه مفید است؟
نه. بسیاری از گربهها پس از شیرخوارگی لاکتوز را خوب هضم نمیکنند و شیر گاو ممکن است اسهال ایجاد کند. بچهگربه بیمادر هم باید شیر خشک مخصوص بچهگربه بخورد. آب تازه تنها نوشیدنی ضروری گربه است.
آیا گربهای که از خانه بیرون نمیرود هم واکسن و انگلزدایی لازم دارد؟
بله. ویروس پانلکوپنی با کفش و لباس وارد خانه میشود و کک میتواند از راهپله یا حیوانات دیگر برسد. برنامه گربه آپارتمانی ممکن است سبکتر باشد، اما حذف کامل آن توصیه نمیشود.
خاک گربه را هر چند وقت یک بار باید کامل عوض کرد؟
فضولات باید دستکم روزی یک بار جمع شود. خاک کلوخهشونده با تمیز کردن روزانه معمولاً هر دو تا چهار هفته به تعویض کامل نیاز دارد و خاک غیرکلوخهشونده زودتر، گاهی هفتهای یک یا دو بار، بسته به تعداد گربهها. بوی ماندگار یعنی زمان تعویض رسیده است.
جمعبندی
اصول نگهداری از گربه در خانه به چند عادت منظم خلاصه میشود: غذای کامل و پیمانهشده، آب تازه، ظرف خاک بزرگ و تمیز، و خانهای با پنجره و بالکن توریدار که دارو، نخ و گیاهان سمی، بهویژه لیلیوم، در آن دور از دسترس است.
بازی روزانه و اسکرچر نیاز به شکار و پنجه کشیدن را برآورده میکند و واکسن، انگلزدایی، عقیمسازی و معاینه منظم سلامت گربه را حفظ میکند. تغییر در غذا خوردن، ادرار کردن، تنفس یا فعالیت اغلب اولین نشانه لزوم مراجعه به دامپزشک است.


